|
anadolu halk inançları araştırmaları
üç aylık, süreli, genel dergi
ıssn: 1305-371X yıl: l sayı: 1
kırkbudak,
hakemli bir dergidir.
Kalan Kültür, Basım, Yayın, Dağıtım, Müzik,
Üretim, Pazarlama A.Ş. adına
Sahibi ve Sorumlu Yazıişleri Müdürü:
Mesut Özcan
Genel Yayın Yönetmenleri:
Kamil Fırat - Ahmet Kerim Gültekin
Halkla İlişkiler Sorumlusu:
Murat Cem Demir
Kültür Sanat Sorumlusu:
İlhan Cem Erseven
Teknik Hazırlık:
Melahat Doğançay
Danışma Kurulu:
Prof. Dr. Bahattin Akşit, Doç. Dr. M. Muhtar
Kutlu, Prof. Dr. Ahmet Yaşar Ocak,
Prof. Dr. Elizabet Özdalga, Doç. Dr. Helga
Tılıç
Yayın Kurulu:
Feza Aslan, İbrahim Bahadır, Murat Cem Demir,
Tuğba Tanyeri Erdemir,
Aykan Erdemir, Serkan Erdoğan, İlhan Cem
Erseven, Kamil Fırat, Mümtaz Fırat,
Erdal Gezik, Ahmet Kerim Gültekin, Mesut
Özcan, Abdurrahim Özmen,
Mustafa Şen, Besim Can Zırh
Yönetim Yeri ve Yazışma Adresi:
Mithatpaşa Cad. Aydın İşhanı, 34/F, 8. Kat,
No: 50 Kızılay/Ankara, Tel - Faks: (0.312) 434
08 47
e-mail:
kirkbudak@mynet.com
Avrupa Satış Bedeli:
5 Euro, Yıllık Abone Bedeli: 30 Euro
Amerika Satış Bedeli:
7 $, Yıllık Abone Bedeli: 40 $
İngiltere Satış Bedeli:
4 Sterlin, Yıllık Abone Bedeli: 25 Sterlin
Yurtiçi Satış Bedeli:
5 YTL, Yıllık Abone Bedeli: 25 YTL
Yurtiçi Abone bedelinin YTL olarak Mesut Özcan
Adına
1001497 numaralı posta çeki hesabına,
Yurtdışı Abonelik bedelinin ise; Mesut Özcan
adına Halkbankası Yenişehir Şubesi’nin 118452 nolu Euro
hesabına yatırılması gerekmektedir.
İçindekiler
Sunuş 3
Hamit Bozarslan
Araştırmanın Mitosları ya da
Aleviliğin Tarihsel ve Sosyal Bir Olgu Olarak
Değerlendirilmesinin Zorunluluğu Üzerine 5
Nilgün Dalkesen
15 ve 16. Yüzyıllarda Safevi Propagandalarının
Anadolu’nun Dini ve Kültürel Hayatındaki
Etkileri;
Alevi-Kızılbaş Kimliğinin Oluşumu
20
Kamil Fırat
Ankara’da Bir Alan Araştırması:
Aleviliğin ve Dinsel
Kimliğin
Alevilerce Algılanması
50
Ali Yaman
Rus Araştırmacı V. A. Gordlevski’nin
Alevilik-Bektaşilik Araştırmalarına İlişkin
Düşünceler 70
Ahmet Kerim Gültekin
Beyşehir Gölü Havzasından Tunceli Dağlarına
İnsan Toplumsallığının İzdüşümü Olarak
Söylenceler Üzerine Bir Deneme
75
Aykan Erdemir - Tuğba
Tanyeri Erdemir
Pinhan Tarih: Alevilik, Antropoloji ve
Arkeoloji 89
abstract 95
SUNUŞ
Türkiye’de 80’li yıllarla birlikte kamusal
alandaki tartışmaların eksenini etnik ve dinsel kimliği
merkeze alan sosyal, siyasal ve kültürel hareketlerin
oluşturduğu genellikle tekrarlanan sosyolojik bir olaydır. Bu
tarihsel ve sosyal bağlamda, özellikle son yıllarda Alevilik
de bir inanç biçimi olarak kamusal alanın en önemli tartışma
maddelerinden birisini oluşturmaktadır. Alevilik, özellikle
1990’larda Alevi kesimine mensup çeşitli kesimlerden gelen ve
farklı eğilimleri temsil eden değişik meslek ve formasyonlara
sahip aydınlar tarafından Türkiye içinde ve dışında yayınlanan
birtakım dergi ve kitaplarla, kurulan Alevi ve Bektaşi kültür
kurumlarıyla kamusal alanda canlı bir görünüm kazanmıştır.
Bunun yanında, Aleviliğin kamusal alanda ciddi bir görünürlük
kazanmaya başlamasıyla birlikte, Alevilik, Türkiye’de ve hatta
Türkiye dışında çeşitli kesimleri temsil eden kalemler
tarafından ilgi duyulan ve hakkında araştırmalar yapılan bir
alana da işaret etmektedir. Aleviliği merkeze alan bu genel
ilgiyi üç eksen üzerinde toplamak mümkün görünmektedir.
Aleviliği çeşitli yönleriyle konu edinen bu ilginin
eksenlerinden birincisini Alevi aydın ve kanaat önderlerinin
modern tarihsel ve sosyal bağlamda Aleviliği yeniden okuma
faaliyetleri oluşturmaktadır. Buna karşılık bu ilginin
eksenlerinden ikincisini ise Sünni kesim içinde
değerlendirebileceğimiz çeşitli figürler oluşturmaktadır. Son
olarak Aleviliği konu edinen yerli ve yabancı akademisyenlerin
çalışmalarına işaret eden üçüncü bir eksenden bahsetmek
gerekmektedir. Görünen odur ki son yıllarda Alevilik, kamusal
alanın önemli gündem maddelerinden birisi olması nedeniyle
akademik bir ilginin konusu olmaya başlamıştır ve bu ilginin
devam ettiğini gösteren işaretler varlığını korumaktadır.
Aleviliğe ilişkin yukarıda özetlenen yoğun
ilginin varlığına karşın, Alevilik çeşitli yanlarıyla ciddi
bir akademik ilginin konusu olmaya muhtaç görünmektedir. Zira
görünen odur ki, Aleviliği merkeze alan bu teorik
faaliyetlerin çok önemli bir kısmı, bir inanç biçimi olarak
Aleviliği ve onun ima ettiği tarihsel, sosyal, kültürel ve
metafizik boyutları açıklamak/anlamak ve onu daha belirgin bir
anlam düzeneğine çıkarmaktan daha çok, iyice işin içinden
çıkılmaz bir mecraya doğru götürmektedir. Aleviliğe ilişkin
yayılan bilgiler, “hijyenik” olmaktan çok bir dezenformasyona
işaret etmektedir. Aleviliği konu edinen çalışmalara
niteliğini veren şey daha çok aktüel beklentiler ve siyasal
pozisyonlar olmaktadır. Hiç şüphesiz ki bu iddia, Aleviliğe
ilişkin tüm çalışmaları içermemektedir; fakat varolan
çalışmaların hacimi düşünüldüğünde, genel eğilimin temel bir
özelliğini yansıtmaktadır.
İşte bu bağlamda, bir inanç biçimi olarak
Aleviliği, onun dinsel ve sosyal kurumlarını, dinsel
zihniyetini, tarihsel evrimini, tarihsel bir perspektife
oturtarak modern, tarihsel ve sosyal şartlar dahilinde
anlama/yorumlama çabasına duyulan ihtiyaç sabit görünmektedir.
Diğer bir deyişle, Aleviliği anlama ve yorumlama faaliyeti,
iki eksene oturacaktır: Tarih ve güncel.
Kırkbudak, şimdiye kadar yeterli ölçüde ilgiye
mazhar olamamış Anadolu halk inançlarını, akademik olarak
anlama ve onu sunma platformu olmayı hedeflemektedir. Bu
eksenlere oturan teorik bir yayına duyulan ihtiyaç,
Kırkbudak’ın varolma zeminine işaret etmektedir. Bunun yanında
Alevilik, Kırkbudak’ın temel ilgilerinden birisine işaret
etmesine karşın, Anadolu’daki diğer halk inançları da
Kırkbudak’ın ilgi alanlarına işaret etmektedir. Bu bağlamda,
Alevilik dışındaki halk inançlarını konu edinen çalışmalar da
Kırkbudak’ta kendisine yer bulacaktır.
Kırkbudak’ın Alevilik ve diğer halk inançlarına
ilişkin bilgi üretme niteliğinin yanısıra, hedef olarak
edindiği diğer bir husus da Aleviliği ya da diğer Anadolu halk
inançlarına ilgi duyan genç araştırmacıları, ampirik
çalışmalara teşvik etmek ve bu çalışmalara sayfalarını açmakla
ilgilidir. Bu anlamda Kırkbudak, Anadolu halk inançlarına
ilişkin akademik bilgi üretme ve onu paylaşma platformu
olmayı hedeflemektedir.
Kırkbudak,
Aleviliği ya da diğer halk inançlarını merkeze alan süreli
yayınların rakibi olarak kendisini konumlandırmamaktadır.
Tersine, bu inanç kümelerini merkeze alan, hangi görüş
üzerinden yayın yapıyor olurlarsa olsunlar, bu süreli
yayınlar, Kırkbudak için hitap ettikleri kitlelerin zihniyet
kodlarını anlamak için iyi birer yardımcıdırlar.
Kırkbudak, üç ayda bir, süreli yayın olarak
çıkmayı hedeflemektedir. Kırkbudak, belli dosya konuları
üzerinden çıkacaktır. İkinci sayının dosya konusu
“ Aleviler ve Avrupa Birliği”
olarak belirlenmiştir. Bu konuda yazı yazmak isteyen
araştırmacıların, yazılarını en geç 1 Mart 2005
tarihinde elimizde olacak şekilde göndermeleri gerekmektedir.
Üçüncü sayının konusu
“İlahiyatçıların Aleviliği Kurma ve Okuma Biçimleri”
olarak belirlenmiştir. Bu dosya konusu için yazı göndermek
isteyen araştırmacıların, en geç 1 Haziran 2005
tarihinde olacak şekilde yazılarını göndermeleri
gerekmektedir. Bir sonraki, yani 4. sayının dosya konusu ise,
“Milliyetçilik Bağlamında
Alevilik”tir. Bu dosya konusu için yazıların, en
geç 1 Eylül 2005 tarihinde elimizde
olacak şekilde gönderilmesi gerekmektedir.
Yazıların, word dosyası biçiminde, beş bin
kelimeyi geçmeyecek şekilde ve akademik bir makalede uyulması
gereken kurallara göre yazılması gerekmektedir. Aksi taktirde
yazılar değerlendirilmeye alınmayacaktır. Yazı göndermek
isteyen araştırmacılar, yazılarını kirkbudak @mynet.com
e-mail adresine gönderebilirler.
Gelecek sayıda görüşmek dileğiyle...
ABSTRACT
The Mythes of
Research or on The Necessity Of Evoluating Alevi as a
Historical and Social Phenomena
Hamit Bozarslan
That essay
unravels three mythes of research on the Alevi in Turkey. The
first of these is what it calls the ‘long-term history’ myth
that invented Alevism as an eternal social category featuring
a constant opposition to the state. The second one is the myth
of the ‘Kemalist discontinuity’. This is the myth of Alevism
as a natural ally of the Kemalist republic. The third myth is
that of the democratic culture of Alevis, as if there is an
unshakeable link between Alevism and democracy. Finally
author, underlines the necessity of a sociological revaluation
of Alevism.
The Effects
of Safavid Propaganda on the Religious and Cultural Life of
Anatolia in the 15th and 16th Centuries: The Construction of
Alevi- Kızılbaş Identity
Nilgün Dalkesen
This article
focuses on the Safavid propaganda and policies towards the
Turcoman tribes in the Ottoman Empire during the 15th and 16th
centuries. The author argues that these new policies and
propaganda led to the emergence of Alevi-Kızılbaş identity
among the Turcoman tribes. This new orientation manifests
itself as a social, cultural, political, religious, and
rebellious identity that is also important in understanding
the contemporary Alevi movement.
Urban Alevilik: Self-Perceptions of two
neighborhoods in Ankara
Kamil Fırat
Based on field
research carried out in two neighborhoods of Ankara, the
primary aim of this study is to explore the content of
Alevilik and religious identity as perceived by the Alevis
which is compared with traditional Alevilik and its features
as perceived by the Alevis in urban setting. Additionally,
this study examines the basic factors that are behind the
differences in perceptions of the Alevis and whether there are
some significant differences in the perception of Alevis
regarding these subjects. In this context, a field research
consisting of 208 questionnaires and six in-depth interviews
with the Alevis were carried out in order to examine the basic
questions of this study in Ankara. Furthermore, I divided the
respondents into four groups, according to whether they are
members of any Alevi association or not and the place of
residence which based on different class positions, so that I
could make a comparison between these groups. Besides age,
educational level, and ethnic origin of the respondents, I
examine whether or not membership in Alevi associations
significantly affects the contents of Alevilik and religious
identity as perceived by the Alevis.
Reflections on
Russian Scholar V. A. Gordlevski’s Studies on Alevism and
Bektashism
Ali Yaman
This article presents a summary of the
prominent Russian scholar Gordlevski’s studies on Alevism and
Bektashism. The author also outlines the major problems
present in Gordlevski’s works and lists the historical,
political, and social factors leading to such mistakes.
From The
Lake Of Beyşehir to The Mountains of Tunceli; A Priori Study
About Legends
Ahmet Kerim Gültekin
This study focuses on similar legends which are
being lived in different societies that also have many
different cultural identities. Over this subject, the aim of
this study is try to give a meaning to the legends which have
common functional characteristics in daily social life.
Secret History: Alevism, Anthropology, and
Archaeology
Aykan Erdemir and Tuğna Tanyeri Erdemir
In this review essay, the authors present a
critical analysis of Erdoğan Çınar’s work, The Secret
History of Alevism: Ant Marks on Iron (2004). Çınar’s
theory on the development of Alevism as presented in his book
fails to be supported by the current anthropological,
archaeological, linguistic, and historical data. The authors,
however, rather than focusing on the factuality and validity
of Çınar’s claims, point to the moralizing message that
emerges from his work. Fantasies of secret histories are a
reflection of the turmoil and traumas experienced by Alevi
individuals and groups in contemporary Turkey. Unfortunately,
these escapist discourses end up reproducing essentialist,
reductionist, and ethnocentric values.
|
Duyurular..
Announcements
Duyurular..